Վայքի գինու գործարանի մասին

1990-ականների կեսերին ինժեներ-մեխանիկ Աշոտ Զաքարյանը վստահ էր. Վայոց Ձորի չոր ու զառիթափ լանջերը մեծ պոտենցիալ ունեն բարձրորակ խաղողագործության համար։ Նրա հեղինակած ինժեներական լուծումներն ու ոռոգման հատուկ համակարգերը կյանքի կոչեցին այդ գաղափարը՝ հնարավոր դարձնելով բարձրադիր լեռնալանջերին այգիների հիմնումը։

Առաջին այգիները տնկվեցին 1996 թվականին՝ Վայոց Ձորի այցեքարտը հանդիսացող «Արենի» տեսակով։ Տարիների ընթացքում այգիներն ընդլայնվեցին՝ համալրվելով «Ոսկեհատ», «Կաբերնե Սովինյոն», «Մերլո», «Շիրազ» և «Շարդոնե» սորտերով, ինչն էլ դարձավ ապագա գինեգործարանի ամուր հիմքը։

Հայկական դարավոր ավանդույթները ժամանակակից արտադրական տեխնոլոգիաներով համալրելու համար շուրջ երկու տարի խորությամբ ուսումնասիրվեց համաշխարհային լավագույն փորձը։ 2000 թվականին ավարտվեց գործարանի շինարարությունը, իսկ արդեն 2001-ին շշալցվեց առաջին գինին՝ ստացված բացառապես սեփական այգիների բերքից։

2014 թվականին ընտանեկան գործին միացավ Աշոտ Զաքարյանի որդին՝ Դավիթը։ Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում արդյունաբերական ճարտարագիտության մագիստրոսի աստիճան ստանալուց հետո նա նոր շունչ, ժամանակակից մոտեցումներ և տեխնոլոգիական վերազինում բերեց գործարանի արտադրական պրոցեսներին։

Այսօր Վայքի գինու գործարանի արտադրանքը ներկայացված է Հայաստանի առաջատար խանութներում, լավագույն ռեստորաններում ու ժամանցի վայրերում, ինչպես նաև արտահանվում է արտերկիր։ Մեր բուն առաքելությունն է՝ գինեսերներին պարգևել վայոցձորյան հողի ու կլիմայի լավագույն արտահայտումը հանդիսացող բարձրակարգ գինիներ։

Վայքի գինու գործարանն իր գինիների համար օգտագործում է Վայոց Ձորի մոտ 44 հեկտար բերքատու, բարձրադիր այգիների խաղողը։

Այգիների մոտ 50%-ում աճեցվում է Արենի, իսկ մոտ 25%-ում՝ Ոսկեհատ՝ հայկական տեղական սպիտակ խաղողատեսակ։ Մնացած այգիներում աճեցվում են Կաբերնե Սովինյոն, Մերլո, Շիրազ և Շարդոնե։

Այսպիսով, հայկական բնիկ սորտերը լրացվում են բարձրադիր կլիմային հարմարեցված միջազգային խաղողատեսակներով։

Խաղողի այգիները գտնվում են ծովի մակարդակից մոտ 1,350–1,550 մետր բարձրության վրա՝ հիմնականում հյուսիս-արևմտյան լանջերին։ Բնական ջրահեռացումը, առատ արևը, զով գիշերներն ու հրաբխային ծագման հողերը բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում խաղողի դանդաղ և հավասարակշռված հասունացման համար։

Խաղողի այգիների մի մասը տնկված է անմիջապես Վայոց սարի հնամենի լավային շերտերի վրա։ Վայքի գինու գործարանի այգիները գտնվում են Արփայի հովտում։

1. Ձեռքով բերքահավաք

Բերքահավաքի ճշգրիտ ժամանակը որոշվում է լաբորատոր անալիզի և այգում խաղողի ամենօրյա համտեսի համադրությամբ։ «Ոսկեհատը» սովորաբար հավաքվում է սեպտեմբերի կեսերին, իսկ «Արենին»՝ հոկտեմբերի վերջին՝ առավոտյան զով ժամերին։ Խաղողը քաղվում է բացառապես ձեռքով՝ փոքր, 5 կիլոգրամանոց արկղերի մեջ, որպեսզի մինչև գործարան կարճ ճանապարհորդությունը հատապտուղներն անվնաս անցնեն։

Առանձնահատկություն. Փոքր արկղերը կանխում են խաղողի ճզմումը սեփական ծանրության տակ՝ պահպանելով հատապտղի ամբողջականությունը։

2. Խնամքով տեսակավորում և ճզմում

Յուրաքանչյուր ողկույզ անցնում է ձեռքով տեսակավորման փուլ։ Չանչազրկումից հետո հատապտուղները կրկին զննվում են և մեղմորեն ճզմվում զով, վերահսկվող միջավայրում։ Սա թույլ է տալիս պահպանել մրգային թարմությունն ու բույրերի հարստությունը նախքան խմորման փուլն անցնելը։

Առանձնահատկություն. Երկակի տեսակավորումն ապահովում է, որ գինու մեջ հայտնվեն միայն կատարյալ հասունացած հատապտուղները։

3. Ճշգրիտ խմորում

Չժանգոտվող պողպատե տարաներում ջերմաստիճանի վերահսկողությամբ ընթացող խմորումը հատուկ մշակվում է յուրաքանչյուր սորտի համար։ «Արենին» խմորվում է ավելի բարձր ջերմաստիճանում՝ հագեցած գույն և հարուստ կառուցվածք ստանալու համար, իսկ «Ոսկեհատը»՝ ավելի զով պայմաններում՝ թարմությունը, ծաղկային նոտաներն ու մրգային բույրերը պահպանելու նպատակով։

Առանձնահատկություն. Ջերմաստիճանային անհատական մոտեցում՝ յուրաքանչյուր խաղողատեսակի ինքնատիպության բացահայտման համար։

4. Հնեցում՝ ըստ ոճի

Ընտիր կարմիր և «ռեզերվ» դասի գինիներն առնվազն 6 ամիս հասունանում են կաղնու փայտից տակառներում՝ ձեռք բերելով համային հագեցածություն, բազմաշերտ բույրեր և թավշյա տանիններ։

Թարմ սպիտակ և կիսաքաղցր գինիները պահվում են չժանգոտվող պողպատե տարաներում՝ պահպանելով իրենց վառ արտահայտչականությունը, մրգային թարմությունն ու յուրահատուկ փնջային հատկանիշները։ Յուրաքանչյուր գինի մշակվում է իր ուրույն ոճին համապատասխան. ընդգծվում է սորտային ինքնատիպությունն ու բնավորությունը։

Առանձնահատկություն. Անհատական մոտեցում՝ ունիվերսալ լուծումների փոխարեն։

Արփա գետի փորած հունով և լեռներով պարուրված Վայոց Ձորը Հայաստանի հնագույն ու պատմական գինեգործական օրրաններից է։ Ակնառու վկայությունն Արենիի «Արենի-1» քարանձավային համալիրն է, որտեղ պահպանված կազմակերպված գինեգործության հետքերը թվագրվում են մ.թ.ա. շուրջ 4100 թվականով՝ ստեղծելով բացառիկ կապ այս բնաշխարհի և գինու ավելի քան վեցհազարամյա պատմության միջև։

Այդ պատմությունն անգնահատելի է, սակայն Վայոց Ձորը լոկ թանգարան չէ։ Այստեղ գինեգործական մշակույթն ապրում և անդադար զարգանում է՝ բարձրադիր այգիների, տեղական (էնդեմիկ) խաղողի սորտերի և արտադրողների նոր սերնդի շնորհիվ, որոնք կերտում են ժամանակակից հայկական գինեգործության դեմքը։

Վայքի գինու գործարանի համար Արփայի հովիտն ավելին է, քան պիտակի վրա նշված ծագման վայր։ Այն մեր խաղողի ակունքն է, այգեգործական տարեշրջանի ռիթմը և մեր ստեղծած գինիների ճշմարիտ հիմքը։